750 yılında Abbasiler, Şam'daki Emevi hilafetini devirip hanedanın yetişkin erkek üyelerinin neredeyse tamamını öldürdü. Kurtulanlardan biri, Halife Hişam'ın yirmili yaşlardaki torunu Abdurrahman'dı. Beş yıl boyunca Filistin, Mısır ve Kuzey Afrika boyunca takipten kaçarak Berberi anneannesinin akrabaları arasına ulaştı. Buradan, 711'den beri Müslüman yönetiminde olan ama iç çatışmalarla parçalanmış İber Yarımadası'na geçti. 756 Mayıs'ında Kurtuba'da yerel valiyi yenerek emir ilan edildi. Bu, Bağdat'taki halifeyi tanımayan bağımsız bir İslam devletinin doğuşuydu — Endülüs Emevileri.

Sonraki kuşaklar bu emirliği bir başkente dönüştürdü. III. Abdurrahman 929'da resmen "halife" unvanını aldı; artık Kurtuba, Bağdat ve Kahire'ye rakip üçüncü bir İslam merkeziydi. 10. yüzyıl ortasında Kurtuba muhtemelen Avrupa'nın en büyük şehriydi: yüz binleri aşan nüfus, gece sokakta yanan kandiller, akarsuyu eve taşıyan altyapı, kâğıt değirmenleri. Halife II. Hakem'in kütüphanesi 400 bin cilde yaklaşıyordu — aynı dönemde en zengin Hristiyan manastır kütüphaneleri birkaç yüz elyazmasına sahipti.

Bilim ve felsefe yerleşti: İbn Rüşd (Averroes) Aristoteles şerhlerini burada yazdı, İbn Meymun (Maimonides) Kurtuba'da doğdu, El-Zehravi cerrahi aletlerin kataloğunu çıkardı, El-Zerkali astronomi tabloları hazırladı. Müslüman, Yahudi ve Hristiyanlar aynı şehirlerde yaşadı, aynı pazarlarda alışveriş etti, aynı atölyelerde çeviri yaptı. "Convivencia" — birlikte yaşam — diye anılan bu durum tartışmalıdır: dönemin kaynakları gündelik iş birliği kadar gerilim, vergi yükü ve ara sıra şiddeti de gösterir. Yine de Avrupa'nın başka hiçbir yerinde böylesi bir üçlü temas yoktu.

1031'de Kurtuba Hilafeti iç savaşla parçalandı; küçük taifa krallıkları çağı başladı. 1085'te Toledo Hristiyan elinden geri alındı ve buradaki Arapça yazma birikimi Latinceye çevrilmeye başlandı. Aristoteles'in büyük bölümünü Avrupa, Bağdat'tan değil Endülüs'ten — Arapçaya, oradan Latinceye geçen şerhler aracılığıyla — yeniden öğrendi. 1492'de son emirlik Gırnata'nın düşüşüyle Endülüs sona erdiğinde, yarımadanın hem dilinde hem mimarisinde hem matematiğinde bıraktığı iz silinemez bir kalıba dönüşmüştü.