İS 79 sonbaharında Napoli Körfezi'nin kıyısındaki Vezüv, yüzyıllarca sessiz kaldıktan sonra şiddetli bir patlamayla canlandı. Genç Plinius'un Tacitus'a gönderdiği mektup, olayın bilinen en eski ayrıntılı tanıklığıdır: dev bir 'şemsiye ağacı' biçiminde yükselen bulut, gündüzü geceye çeviren kül, panik içindeki kaçışlar, ve dayısı Yaşlı Plinius'un kurtarma denerken hayatını kaybedişi.

İki şehir farklı biçimde yok oldu: Pompei piroklastik akıntılarla ve metrelerce kül altında kaldı; Herkulanum ise yüksek hızlı piroklastik dalgaların altında, çok daha sıcak ve hızlı bir ölümle yok oldu. Bu felaket binlerce kişinin canına mal oldu — ama paradoksal biçimde, kül tabakası altında kalan kentler eksiksiz korundu.

1748'de başlayan kazılar, bugüne kadar süren bir Roma yaşamı arşivinin kapısını araladı: evler, fresk panoları, ekmek fırınları, ekmeği tezgâhta unutulmuş halde bulundu; siyasi propaganda yazıları, grafitiler, mozaikler, kamu hamamları, Faun Evi'nin İskender mozaiği. Pompei modern arkeolojinin doğuşunda kilit rol oynadı ve Roma günlük yaşamı hakkında bildiklerimizin büyük bölümü buradan gelir. Vezüv'ün modern bilim için bir başka önemi: 600 binden fazla kişinin yaşadığı eteklerinde, hâlâ aktif bir yanardağdır.