10 Haziran 1194 gecesi Chartres'taki Romanesk katedrali yangın yok etti. Şehrin kutsal emaneti — Meryem'in doğum sancılarında giydiğine inanılan tunik (*Sancta Camisia*) — kriptada korunmuş halde bulununca, yeniden inşa için olağanüstü bir hac fonu toplandı.

Katedral 1220 civarında temel olarak bitti — Orta Çağ ölçeklerinde inanılmaz bir hız. Bu hız, yapının bütünlüğünü ve teknik tutarlılığını borçlu olduğu şeydir. Daha eski Saint-Denis'te (1144) keşfedilen sivri kemer, çapraz tonoz ve uçan payanda burada birlikte ve tam ölçekte kullanılır. Sonuç şudur: duvar artık taşıyıcı olmak zorunda değildir. Boşluklar dikilebilir; pencere, mimari öğeden çok mekânın kendisi olur.

Chartres'ın 176 vitray penceresi büyük çoğunluğuyla 13. yüzyıl orijinalini korur — Avrupa'da bu denli eksiksiz bir orijinal seri başka hiçbir katedralde yoktur. Mavi pigmentin yoğunluğu, sonraki yüzyılların 'Chartres mavisi' olarak andığı bir efsane oldu — modern kimya ile bile tam olarak tekrarlanamadı.

Katedralin labirenti (zeminde 12,9 metre çapında bir desen), Batı Cephe portallerinin heykel programı (Royal Portal) ve kuzey-güney transept gül pencereleri kendi başlarına Gotik teolojinin görsel özetleridir.

Chartres 1979'da UNESCO Dünya Mirası listesine alındı; Erwin Panofsky'nin ünlü tezi onu Skolastik felsefenin taşa dökülmüş hâli olarak okur.