EONpediaSANAT

İlk imgeden bugüne.

Bihzad psikolojik gerilimi mimariyle anlatır: birbirine açılan kapılar ve dik merdivenler, kaçışın ve kovalamacanın kendisidir. Perspektif tek kaçış noktalı değil, çok yüzeyli bir düzlem oyunudur.Public domain

1488 · Herat, Timurlu Devleti (bugün Afganistan)

Bihzad ve Fars minyatürünün zirvesi

Paylaş

Herat'lı usta Kemaleddin Bihzad, "Yusuf ile Züleyha" minyatüründe mimariyi, rengi ve figürü kusursuz bir kompozisyon içinde birleştirdi; Fars kitap sanatının zirvesi sayılan bu eser, İslam resminin en incelikli geleneğini temsil eder.

Avrupa resmi büyük duvarlara ve tuvallere yönelirken, İran ve Orta Asya'nın İslam dünyasında en yüksek görsel sanat, elle yazılan kitapların sayfalarına sığan minyatürdü. Bu küçük ölçekte, olağanüstü bir incelik gelişti: parlak mineral renkler, altın yaldız, kılcal fırçayla çizilmiş desenler ve figürler. Geleneğin en büyük ustası, on beşinci yüzyıl sonunda Timurlu başkenti Herat'ta çalışan Kemaleddin Bihzad'dır (yaklaşık 1450–1535).

1488 tarihli, şair Sa'di'nin "Bostan" adlı eserinin bir nüshası için yaptığı "Yusuf'un Kaçışı" (Yusuf ile Züleyha) minyatürü, onun ustalığının en ünlü örneğidir. Sahne, Züleyha'nın Yusuf'u yedi odalı bir sarayın en iç odasına çekip ona sarkıntılık ettiği, Yusuf'un ise kaçtığı andır. Bihzad, bu psikolojik gerilimi çarpıcı bir mimari kurguyla anlatır: birbirine açılan kapılar, dik açılı merdivenler, süslü panolarla kaplı duvarlar, sayfayı yukarı doğru tırmanan çok katlı bir yapı. Perspektif Batı'nınki gibi tek kaçış noktalı değil; mekân, izleyiciyi içine alan, aynı anda birçok yüzeyi gösteren bir düzlem oyunudur.

Bihzad'ın yeniliği, figürlere gerçek bir hareket ve bireysellik, kompozisyona ise dengeli bir karmaşıklık getirmesiydi. Boş bırakılan alanlarla dolu bölgeler, sıcak ile soğuk renkler kusursuz bir tartıyla dağıtılmıştır. Yazı (hat) ile resim aynı sayfada, aynı estetik disiplin içinde buluşur.

Bihzad'ın etkisi yüzyıllarca sürdü; Safevi İran'ının, Babür Hindistanı'nın ve Osmanlı minyatür geleneğinin ortak atasıdır. Batı sanat tarihinin çoğu zaman ihmal ettiği bu gelenek, figürü mekân içinde kurma, renk ve deseni matematiksel bir uyuma taşıma konusunda kendi başına bir zirvedir — Osmanlı sarayında Levni'ye uzanan yolun da başında Bihzad durur.

Konum

Herat, Timurlu Devleti (bugün Afganistan) · © OpenStreetMap

Kaynaklar