Görsel: Albrecht Dürer (The Metropolitan Museum of Art)CC0kaynak sayfası ↗değiştirildi
1514 · Nürnberg, Kutsal Roma İmparatorluğu
Dürer'in Melencolia I'i: çoğaltılabilir imge
Bakır levhaya oyulan gravür, tek bir resmin yüzlerce kopya halinde Avrupa'ya dağılmasını sağladı. Sanatçı ilk kez, eserini elden çıkarmadan çoğaltıp satabiliyordu.
Albrecht Dürer, ressam olduğu kadar — belki ondan çok — bir baskı ustasıydı. Bakır levhaya çelik kalemle (burin) oyulan çizgiler mürekkeple doldurulup preste kâğıda basılır; bir levhadan yüzlerce kopya alınabilir. Dürer bu tekniği, tablonun ulaşamadığı bir dolaşıma soktu: baskılarını panayırlarda sattırdı, Avrupa'nın dört bir yanına dağıttı ve monogramını her levhaya kazıyarak sahteciliğe karşı Venedik'te dava açtı — sanatta telif tartışmasının erken örneklerinden biri.
1514 tarihli Melencolia I, bu teknikle yapılmış en çok yorumlanan görüntülerden biridir. Kanatlı bir figür, elinde pergel, düşünceye dalmış oturur; çevresinde rende, testere, kum saati, terazi, bir küre, bir çokyüzlü ve sayıları her yönde 34 veren bir sihirli kare vardır. Aletler kullanılmıyor, kum akıyor, ışık arkadaki kuyruklu yıldızdan geliyor. Görüntü, dönemin melankoli kuramına — Ficino'nun yeniden yorumladığı dört mizaç öğretisine — bağlanır: melankoli, hem yaratıcılığın hem de tıkanmanın mizacıdır.
Gravürün asıl tarihsel önemi teknolojiktir. Matbaanın metni çoğaltması gibi, gravür de imgeyi çoğalttı; bilimsel çizim, anatomi atlası, botanik kitabı, harita ve mimari kitapları bu teknik olmadan yayılamazdı — Vesalius'un 1543'teki anatomi levhaları da, Palladio'nun kitabı da aynı zincirin parçasıdır. Sanatçı açısından ise yeni bir ekonomi doğdu: eser tek bir hamiye satılan biricik nesne olmaktan çıkıp, çoğaltılıp piyasada dolaşan bir mal haline geldi. Fotoğrafın 19. yüzyılda yeniden açacağı tartışma — çoğaltılabilir olanın 'eser' sayılıp sayılmayacağı — ilk kez burada belirir.
Konum
Nürnberg, Kutsal Roma İmparatorluğu · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Melencolia I — collection record — The Metropolitan Museum of Art
- Albrecht Dürer: Master Drawings, Watercolors, and Prints — National Gallery of Art
- Albrecht Dürer — Encyclopaedia Britannica — Encyclopaedia Britannica