yaklaşık 1818 · Dresden, Almanya
Friedrich ve Alman Romantizminin yücesi
Caspar David Friedrich'in sırtı dönük bir adamı sisli dağların karşısında gösteren "Sisler Üstünde Gezgin"i, doğanın karşısında yalnız insanın küçüklüğünü ve iç dünyasını resmeder; Alman Romantizminin ve "yüce" (sublime) duygusunun simgesidir.
On dokuzuncu yüzyılın başında Romantizm, Aydınlanma'nın soğuk aklına bir tepki olarak doğdu: duygu, sonsuzluk, doğanın ürkütücü büyüklüğü ve bireyin iç dünyası öne çıktı. Alman ressam Caspar David Friedrich (1774–1840), bu ruh hâlinin en derin görsel ifadesini verdi.
"Sisler Üstünde Gezgin", yaklaşık 1818'de resmedildi. Bir adam, bir kaya çıkıntısının tepesinde, sırtı bize dönük durur; önünde sisle kaplı, uçsuz bucaksız bir dağ manzarası uzanır. Friedrich'in en ünlü buluşu bu "arkadan figür"dür (Rückenfigur): adamın yüzünü göremeyiz, çünkü onun gördüğünü görmemiz, onunla birlikte manzaraya bakmamız istenir. İzleyici, resmin içindeki insanla özdeşleşir; manzara bir dış görüntü değil, bir iç deneyim olur.
Bu, on sekizinci yüzyıl estetiğinin "yüce" (das Erhabene / the sublime) dediği duygudur: güzelin dinginliğinden farklı olarak, insanı hem ezen hem yücelten, korku ile hayranlığı birleştiren o büyüklük hissi. Friedrich'in dağları, sisleri ve engin gökyüzleri, doğayı bir dekor değil, karşısında insanın kendi sonluluğunu ve sonsuzluk özlemini duyduğu bir varlık olarak sunar. Manzaraları çoğu zaman dinsel bir sessizlik taşır — kilise yerine doğanın kendisi bir tapınaktır.
Friedrich'in etkisi doğrudan görünmez ama derindir: Sembolizmden Ekspresyonizme, hatta modern manzara ve fotoğrafa uzanan "iç manzara" geleneğinin öncüsüdür. Turner'ın ışıkla erittiği doğa neyse, Friedrich'in sisle sardığı doğa da odur: on dokuzuncu yüzyılın, resmi dış dünyanın kaydından iç dünyanın ifadesine taşıyan iki büyük kanadından biri.
Konum
Dresden, Almanya · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Caspar David Friedrich — German Painter — Encyclopaedia Britannica
- Caspar David Friedrich — The Metropolitan Museum of Art — The Metropolitan Museum of Art