EONpediaSANAT

İlk imgeden bugüne.

Altın renkli kubbe 1993'te yenilendi; mavi İznik çini kaplaması Kanuni döneminden (16. yy) kalmadır. Plan ve içerdeki mozaikler 7. yüzyıl orijinalidir.CC BY-SA 3.0

yaklaşık 691 – 692 · Tapınak Tepesi, Kudüs

Kubbetü's-Sahra: İslam sanatının figürsüz dili

Paylaş

Emevi halifesi Abdülmelik'in Kudüs'te Tapınak Tepesi'ne 691-692'de inşa ettirdiği Kubbetü's-Sahra, ayakta kalan en eski İslam yapısıdır ve sanatın figüre değil yazıya, geometriye ve bitkisel motiflere bağlandığı yeni bir görsel dilin manifestosudur.

Kubbetü's-Sahra Müslüman bir hükümdar tarafından inşa ettirilen ilk anıtsal yapıdır. Abdülmelik bu yapıyı, İslam'ın doğumundan henüz altmış yıl sonra, Bizans Hagia Sophia'sından beş kuşak sonra dikti — ve doğrudan Hıristiyan-Bizans mimari tipini benimsedi: sekizgen plan, merkezi kubbe, çift kuşaklı dolaşım. Form ödünç alındı; ama yüzey tamamen yeniden tasarlandı.

İçeride hiçbir figüratif tasvir yoktur. Cennet bahçesini ima eden stilize bitkiler, dönemin en parlak altın mozaikleri ve 240 metre uzunluğunda bir Arapça yazıt kuşağı yüzeyleri kaplar. Bu yazıt İslam sanatında bilinen en eski monumental Kur'an metnidir ve özellikle İsa'nın peygamberliğine atıfla 'Allah'ın oğlu yoktur' diyen ayetleri içerir — Hıristiyan teolojisine doğrudan bir teolojik yanıt. Sanat, ilk anından itibaren ilahiyatla yüklü olarak doğar.

Merkezdeki kayanın etrafında dolaşılır; yapı bir kilise gibi cemaat toplantısı için değil, kutsal bir noktayı kuşatmak için tasarlanmıştır. Müslümanlar için bu kaya Muhammed'in Miraç gecesi göğe yükseldiği yerdir; Yahudiler için Hazreti İbrahim'in oğlu İshak'ı kurban etmeye götürdüğü yer; Hıristiyanlar için Kutsal Toprak'ın merkezi. Yapı, kelimenin en yoğun anlamıyla üç dinin üst üste oturduğu noktadadır.

Dış kaplama yüzyıllar içinde değişti — 16. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman İznik çinilerini ekletti, 1959-64 ve 1993'te kubbe altın renkli bakır panellerle yeniden kaplandı. Ama plan, yazıt kuşağı ve iç mozaiklerin büyük bölümü 7. yüzyıldan beri değişmedi. Buradan başlayan görsel dil — kaligrafi, geometri, arabesk üçlüsü — sonraki bin dört yüz yıl boyunca Cordoba'dan Semerkand'a, İstanbul'dan Delhi'ye İslam sanatının ortak gramerini kurdu.

Konum

Tapınak Tepesi, Kudüs · © OpenStreetMap

Kaynaklar