EONpediaFELSEFE

İlk sorudan bugüne.

Kneller'in portresi. Locke, *İki İnceleme*'nin yazarı olduğunu yaşamı boyunca açıkça kabul etmedi; yalnızca vasiyetnamesinde kitabı ondan sayma talimatı verdi.Public Domain

1690 · Londra, İngiltere

Locke ve *Yönetim Üzerine İki İnceleme*: rıza ve direnme hakkı

Paylaş

Locke, doğal hakları (yaşam, özgürlük, mülkiyet) merkeze koyarak, hükümetin meşruiyetini yönetilenlerin rızasından türetti ve tiranlığa karşı direnme hakkını savundu. Liberal demokrasinin felsefi temeli.

*Two Treatises of Government* 1689 sonunda anonim olarak yayımlandı (kapakta 1690). Locke kitabın yazarı olduğunu yaşamı boyunca açıkça kabul etmedi — fikirleri çok tehlikeliydi. Kitap, 1688 Şanlı Devrim'in *sonradan* meşrulaştırılması olarak okunsa da, büyük bölümü 1680'lerin başında, II. Charles'a karşı muhalefet döneminde yazıldı.

Birinci İnceleme, Robert Filmer'in *Patriarcha*'sına bir reddiyedir. Filmer, kralların yetkisinin Âdem'den miras kaldığını savunmuştu; Locke bu argümanı sistemli biçimde söker. Ama kitabın asıl ağırlığı İkinci İncelemededir.

İkinci İncelemenin başlangıç sahnesi Hobbes'unkine benzer ama tonu zıttır. 'Doğa durumu' Locke için savaş hâli değil, bireylerin doğa yasası altında — *yaşam, özgürlük, mülkiyet* hakkıyla — eşit yaşadığı durumdur. Doğa yasası akıl tarafından bilinebilir: 'kimse başkasının yaşamına, sağlığına, özgürlüğüne ya da mülküne zarar vermemelidir'. Sorun, bu yasayı uygulayacak tarafsız bir hakemin yokluğudur. Bu yüzden insanlar — Hobbes'taki gibi haklarının çoğunu değil — sadece yasayı uygulama yetkisini hükümete devreder.

Buradan üç sonuç çıkar. Birincisi: meşru hükümet yönetilenlerin rızasına dayanır; rıza yoksa hükümet de yoktur. İkincisi: mülkiyet hakkı emek üzerinden temellenir — bir kişi doğanın bir parçasına emeğini karıştırdığında onu kendisinin yapar. Bu argüman kapitalist mülkiyet teorisinin felsefi tohumudur, ama aynı zamanda sömürgeci 'kullanılmayan toprak' söylemlerinin de gerekçesidir; iki yüz seksen yıllık eleştirisi sürmektedir. Üçüncüsü: hükümet halkın güvenini ihlal ederse — keyfi gözaltılar, vergiler, dini zorlama — *halkın direnme hakkı* doğar. Bu son sonuç 1776'da Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi'nde, 1789'da İnsan Hakları Bildirgesi'nde neredeyse Locke'un cümleleriyle yankılanır.

Konum

Londra, İngiltere · © OpenStreetMap

Kaynaklar