*Du Contrat Social*, Jean-Jacques Rousseau'nun 1762'de Amsterdam'da yayımladığı incecik kitaptır. Eser hem Cenevre'de hem Paris'te kısa sürede yasaklandı, yakıldı; yazarı sürgüne gitti. Açılış cümlesi modern siyaset felsefesinin en bilinen başlangıcıdır: '*L'homme est né libre, et partout il est dans les fers*' — İnsan özgür doğar ve her yerde zincirlerle dolaşır.

Rousseau'nun sorunu Hobbes'unkinden ya da Locke'unkinden farklıdır. O, otoritenin kökenini değil meşruiyetini sorar. Onların 'doğa durumu' teorik bir varsayım iken Rousseau'nunki tarihsel bir tezdir: insanlar doğada masum, eşit ve görece mutluydu; mülkiyetin doğuşu, eşitsizliği ve sahteciliği getirdi. Bu yüzden çağdaş toplumun hastalığını yalnızca daha iyi bir sözleşme iyileştirebilir.

O daha iyi sözleşmenin formülü şudur: her birey, tüm haklarını topluluğun bütününe devreder — *ama* aynı anda o topluluğun eşit bir üyesi olarak kendine de devreder. Sonuç: vatandaş, yalnızca kendi yaptığı yasaya itaat ettiği için *özgür kalır*. Buradaki anahtar kavram *volonté générale* — genel istençtir: 'herkesin istenci' (tüm bireysel arzuların toplamı) değil, ortak çıkarı hedefleyen ortak iradenin çıktısı. Doğru kurulmuş bir cumhuriyette yasalar bu istencin ifadesidir.

Kuramın çekiciliği kadar tehlikesi de bilinir. 'Kişi genel istence boyun eğmeye zorlanabilir' — yani 'özgür olmaya zorlanabilir' — cümlesi, totaliter okumaların kapısını açar; Jakoben Terör'den, Soğuk Savaş eleştirisine kadar Rousseau bu yüzden suçlanmıştır. Daha sempatik okurlar (Cassirer, Rawls) bunun yerine demokratik özyönetimin kavramsal temeli olarak Rousseau'yu okur. Her iki taraf da onun kalıcı önemini doğrular: 1789 Devrimi onun cümleleriyle konuştu; modern demokrasi tartışması hâlâ onun çizdiği gerilim çizgisinde sürüyor.