1921 · Cambridge / Viyana
Wittgenstein ve Tractatus Logico-Philosophicus
Wittgenstein'ın 75 sayfalık *Tractatus*'u, dilin ve dünyanın yapısı arasında bir 'resim teorisi' kurar; söylenemeyenin gösterilebileceğini sezdirir.
Ludwig Wittgenstein, *Tractatus Logico-Philosophicus*'u Birinci Dünya Savaşı'nda Avusturya-Macaristan ordusunda bir asker olarak — ön cephede gözcü olarak görev yaparken — taslak halinde yazdı. Savaş sonunda İtalyan tutsak kampında bitirdi. Almanca metin 1921'de bir dergide, İngilizce çevirisi 1922'de C. K. Ogden tarafından yayımlandı.
Kitap yedi numaralı önermeyle örülmüş bir liste şeklindedir; her ana önerme alt önermelerle ondalık olarak detaylandırılır (1, 1.1, 1.11, 1.12, ...). Mimari kuvvetlidir, ama anlam yer yer şifrelidir. Wittgenstein'ın temel tezi şudur: dünya nesnelerden değil olgulardan oluşur; cümleler de bu olguların 'mantıksal resimleri'dir. Bir cümle anlamlıdır ancak ve ancak bir olası olgu durumunu temsil ediyorsa. Mantıksal sentaks dilin sınırını çizer; bunun ötesinde 'cümle' kurmak (etik, estetik, metafizik) aslında dilbilgisel hatalardır.
Dolayısıyla felsefenin büyük çoğunluğu — Tanrı'nın varlığı, iyi ile kötü, anlamın anlamı — anlamsız sorulardır; cevap bekleyen sorular değil, yanlış kurulmuş ifadelerdir. Çözüm bu soruları cevaplamak değil onları çözmektir. Bu sert pozisyonun ardından kitap şu cümleyle biter: 'Hakkında konuşulamayan üzerine susulmalıdır.'
Ama Wittgenstein 'gösterilebilir olan' diye bir alan bırakır: dilin sınırlarının ötesinde bir mistik vardır — söylenemez ama göstrir kendini. Bu paradoks, kitabı pozitivistlerin (Viyana Çevresi) anladığından farklı kılar; Wittgenstein onların okumasını yanlış bulmuştu.
Wittgenstein *Tractatus*'tan sonra felsefeyi 'bitirdiğine' inandı; on yıl boyunca Avusturya'da köy okulu öğretmenliği yaptı. Sonra Cambridge'e dönüp *Tractatus*'un büyük bölümünü kendi eleştiren *Felsefi Soruşturmalar*'ı yazmaya başladı (1953'te ölümünden sonra yayımlandı). Modern analitik felsefe bu iki kitap arasındaki gerilim üzerine kuruludur.
Konum
Cambridge / Viyana · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Ludwig Wittgenstein — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University
- Tractatus Logico-Philosophicus — Britannica — Encyclopædia Britannica