EONpediaFELSEFE

İlk sorudan bugüne.

Sextus'un yüzü bilinmez; ondan kalan metinlerdir. Metnin özü tek bir tavırdır: her iddiaya eşit güçte karşı-iddia koy, sonra yargıyı askıya al — dinginlik oradadır.Public domain

yaklaşık 200 · Roma İmparatorluğu (İskenderiye / Roma)

Sextus Empiricus ve antik kuşkuculuk

Paylaş

Sextus Empiricus, yargıyı askıya almanın ruhu dinginliğe götürdüğünü savunan Pyrrhoncu kuşkuculuğu sistemli biçimde derledi; her iddiaya eşit güçte bir karşı-iddia koyarak kesin bilgi arayışının kendisini sorguladı.

Antik felsefenin büyük okulları — Platoncular, Aristotelesçiler, Stoacılar, Epikürcüler — dünyanın nasıl olduğu konusunda kesin bilgi (dogma) ortaya koyuyordu. Bir başka gelenek ise tam da bu kesinlik iddiasına karşı çıktı: kuşkuculuk. Hekim ve filozof Sextus Empiricus (yaklaşık İS 160–210), bu geleneğin — özellikle Pyrrhon'dan gelen Pyrrhonculuğun — elimize ulaşan en kapsamlı derleyicisidir. "Pyrrhonculuğun Anahatları" ve öteki yapıtları, kaybolmuş yüzyılların kuşkucu argümanlarını bize taşır.

Kuşkucunun yöntemi çürütmek değil, dengelemektir. Her iddiaya karşı, eşit derecede inandırıcı bir karşı-iddia koyar. Duyular yanıltır — su içindeki değnek kırık görünür; ama akıl da yanıltır — filozoflar aynı konuda tam ters sonuçlara varır. Argümanlar bu şekilde birbirini dengeleyince, geriye tek makul tutum kalır: *epokhe*, yani yargıyı askıya almak. "Bilmiyorum" bile fazla kesin bir iddiadır; kuşkucu yalnızca "belirleyemiyorum" der.

Bu bir umutsuzluk değil, bir dinginlik yoludur. Sextus'a göre dogmatik insan, "gerçeği bulmalıyım" kaygısıyla sürekli huzursuzdur; oysa yargıyı askıya alan kişi, çözemeyeceği sorularla kendini yıpratmaktan kurtulur ve beklenmedik biçimde bir iç huzura (*ataraksia*) kavuşur. Kuşkuculuk böylece Stoa ve Epikürcülük gibi bir "yaşam sanatı"dır — ama dinginliğe kesin bilgiyle değil, bilgiden vazgeçerek varır.

Sextus'un metinleri Rönesans'ta yeniden keşfedildiğinde büyük etki yaptı; Montaigne'in "Ne biliyorum ki?" sorusundan Descartes'ın her şeyden kuşku duyarak sağlam bir zemin arayışına, oradan modern bilgi kuramına uzanan tartışmayı ateşledi. Antik dünyanın Stoa ve Epikürcülük yanında üçüncü büyük Helenistik yaşam felsefesi, bu kuşkucu gelenektir.

Konum

Roma İmparatorluğu (İskenderiye / Roma) · © OpenStreetMap

Kaynaklar