EONpediaFELSEFE

İlk sorudan bugüne.

Ostia Antica'daki bu kırılıp restore edilmiş baş geleneksel olarak Plotinos'a atfedilir; kimlik kesin değildir. Porphyrios'a göre Plotinos kendi portresinin yapılmasına izin vermezdi — bedeni 'ruhunun utancı' olarak görürdü.CC BY-SA 3.0

yaklaşık 250–270 SS · Roma, Roma İmparatorluğu

Plotinos ve Enneadlar: Yeni-Platonculuğun doğuşu

Paylaş

Roma'da ders veren Plotinos, Platon'u baştan okuyup tüm gerçekliği tek bir kaynaktan — 'Bir'den — taşan kademeli bir bütün olarak yeniden düşündü; ölümünden sonra öğrencisi Porphyrios'un derlediği Enneadlar, antikçağın son büyük metafizik dizgesidir.

Plotinos (yaklaşık 204–270) muhtemelen Mısır'da, Roma yönetimindeki Lykopolis civarında doğdu. İskenderiye'de Ammonios Sakkas'ın öğrencisi oldu, İmparator Gordianus'un Pers seferine 'Hindistan ve İran bilgeliğini öğrenmek için' katıldı, sefer felaketle bitince Roma'ya yerleşti ve orada yaklaşık otuz yıl ders verdi. Yaşamı, öğrencisi ve editörü Porphyrios'un kaleme aldığı *Plotinos'un Hayatı* sayesinde Antik Çağ'ın en iyi belgelenmişlerinden biridir.

Plotinos kendisini Platon'un yorumcusu sayardı, ama yaptığı şey yorumdan fazlasıdır. Bütün gerçekliği üç aşkın ilke (*hipostaz*) üzerine kurar. En üstte 'Bir' (*to Hen*) bulunur — varlığın bile ötesinde, hakkında hiçbir olumlu yüklem söylenemeyen, ne olduğu değil ne olmadığı söylenebilen kaynak. Bir'den, kendisinden hiçbir şey eksilmeden, 'Akıl' (*Nous*) — düşünen, ideaları kendinde taşıyan saf zihin — taşar. Akıl'dan da 'Ruh' (*Psykhê*) — zaman ve hareketi başlatan, fizik dünyayı şekillendiren ilke — taşar. Maddi dünya bu taşmanın en aşağı, en zayıf yankısıdır.

Bu kozmolojinin etik karşılığı 'geri dönüş'tür. İnsan ruhu Akıl'dan ve nihayetinde Bir'den geldiği için, derin bir derinleşmeyle aynı yoldan geri akabilir. Plotinos *henosis* — Bir ile birleşme — denilen bu deneyimden birkaç kez söz eder; Porphyrios ustasının buna hayatında dört kez ulaştığını yazar. Mistik dil, bir kişisel imrenmenin değil, sistemin mantıksal sonucudur.

*Enneadlar* ('Dokuzluklar', çünkü Porphyrios elli dört metni dokuzar dokuzar altı gruba dizmiştir) Plotinos'un ölümünden kısa süre sonra yayımlandı. Bu sistem Hristiyan teolojisini — özellikle Augustinus ve Pseudo-Dionysius üzerinden Doğu kilisesi mistiğini — derinden besledi; İslam felsefesinde Farabi ve İbn Sina'ya, Yahudi düşüncesinde Kabala'ya, Rönesans'ta Ficino'ya, oradan da modern idealizme uzandı. İÖ 529'da Justinianus'un Atina Akademisi'ni kapatmasıyla Antik felsefe resmen son bulduğunda, kapatılan asıl şey Plotinos'un dünyasıydı.

Konum

Roma, Roma İmparatorluğu · © OpenStreetMap

Kaynaklar