Buddha — 'uyanmış olan' — Sakya kabilesinden Siddhartha Gautama'nın aldığı sıfattır. Geleneksel tarihler onu İÖ 563–483'e koyar, ama 1980'lerden sonraki dilbilimsel ve arkeolojik çalışmalar daha geç bir tarihe — kabaca İÖ 480–400 arası — işaret etmektedir. Hangisi olursa olsun, Konfüçyüs ve Yunan pre-sokratiklerle aynı yüzyıllarda yaşamıştır.

Legendaya göre Siddhartha bir prens olarak yetiştirildi, sarayın dışında yaşlılık, hastalık ve ölümle karşılaşınca kendi konumunun anlamsızlığını gördü. Yıllarca aşırı çileciliği denedi, vücudunu çürüttü, çözüm bulamadı. Sonunda Bodh Gaya'da bir bodhi ağacının altında 'orta yol'a — ne sefahat ne de çile — vardığında uyanışı yaşadığı söylenir.

Öğretisinin omurgası Dört Soylu Gerçek'tir. Birincisi: yaşam dukkha içindedir — eksiklik, doyumsuzluk, acı. İkincisi: dukkha'nın nedeni tanha'dır — sürekli istemek, kendine yapışmak. Üçüncüsü: tanha'nın sönmesi mümkündür (nirvana). Dördüncüsü: sönmenin yolu, sekiz aşamalı yol denilen ahlakî-zihinsel bir pratiktir. Yapı bir tanrı tezi içermez; bu yüzden Buddha din kurmaktan çok, bir 'işleyiş tanısı' koymuş gibidir.

Buddha'nın kendisi hiçbir şey yazmadı. Öğretisi yüzyıllar boyu sözlü aktarıldı, İÖ 1. yüzyıla doğru Sri Lanka'da Pali Kanonu olarak yazıya geçirildi. Buradan Hindistan'a, Çin'e, Tibet'e, Japonya'ya yayılan farklı yorum gelenekleri (Theravada, Mahayana, Vajrayana) doğdu. Acı–neden–son–yol biçimindeki dört maddelik tanı şeması, sonraki 2.500 yıl boyunca milyarlarca insanın etik ve psikolojik çerçevesi oldu.