EONpediaMİMARİ

İlk taştan bugüne.

Sütunlar ve alınlıklar yük taşımaz; kütleden bırakılmış biçimlerdir. İşçilik iskelesiz, tepeden aşağıya yürütülmüştür.CC BY-SA 2.0

yaklaşık İÖ 1. yy – 2. yy SS · Petra, Ürdün

Petra Hazinesi: kayadan oyma cephe

Paylaş

Yapı eklenerek değil, kayanın oyularak çıkarılmasıyla kurulan strüktür-cephe-iç mekân; eksiltmeli (substractive) mimarinin örneği.

Nabatea Krallığı'nın başkenti Petra'daki El-Hazne (Hazine), mimarinin alışılmış mantığını tersine çevirir. Çoğu yapı, malzemeyi üst üste koyarak — ekleyerek — yükselir. Hazine ise tam tersine, kumtaşı kayanın içinden malzeme çıkarılarak — eksilterek — ortaya çıkarılmıştır.

Yaklaşık 40 metre yüksekliğindeki cephe, dar bir vadinin (Siq) sonunda dik bir pembe-kumtaşı kayaya doğrudan oyulmuştur. Strüktürel açıdan burada taşıyıcı ya da kemer yoktur; sütunlar, alınlıklar ve nişler dekoratif değil, kütleden "bırakılmış" hacimlerdir — yük taşımazlar çünkü ardlarındaki kaya zaten her şeyi taşır. Bu, Helenistik mimari söz dağarcığının (Korint sütunları, kırık alınlık, tholos) bir cephe olarak kayaya aktarılmasıdır; ama inşa edilmemiş, kazınmıştır.

İşçilik tepeden aşağıya yürür: ustalar en üst kornişten başlayıp inerek çalıştı, böylece iskeleye gerek kalmadı ve bitmiş üst kısımlara dokunulmadı. Cephenin arkasındaki iç mekân da aynı süreçle oyulmuş yalın odalardır. Petra böylece mimarinin nadir bir yüzünü gösterir: biçimin eklemeyle değil, taşı yontarak — bir heykel gibi — elde edilmesi; strüktür, cephe ve iç hacmin tek ve aynı kütleden çıkması.

Konum

Petra, Ürdün · © OpenStreetMap

Kaynaklar