EONpediaMİMARİ

İlk taştan bugüne.

Görünen iki kubbe estetiktir; aralarında gizli bir tuğla koni tepedeki ağır taş feneri taşır. Biçim ile strüktür bilinçli olarak ayrılmıştır.CC BY 2.0

1675 – 1710 · St Paul's Katedrali, Londra, İngiltere

St Paul's Katedrali: üç katmanlı kubbe hilesi

Paylaş

Üç katmanlı kubbe: iç tuğla kabuk, görünmeyen taşıyıcı tuğla koni ve dış ahşap-kurşun kabuk; İngiliz Barok'unun strüktürel hilesi.

Christopher Wren'in St Paul's Katedrali, kubbe mimarisinin temel çelişkisini — içeride orantılı görünen bir kubbenin dışarıda çoğu zaman çok alçak, dışarıda görkemli bir kubbenin içeride çok yüksek ve karanlık kalması — üç ayrı kabukla çözen ustalıklı bir mühendislik eseridir.

Wren, tek bir kubbe yerine iç içe üç katman tasarlar. En içte, mekâna bakan ve oranı korunmuş alçak bir tuğla iç kubbe vardır; tepesinde bir açıklık (oculus) bulunur. En dışta, Londra siluetine hâkim olan, çok daha yüksek ve şişkin ahşap iskeletli, kurşun kaplı dış kubbe yer alır. Ama asıl deha ikisinin arasındadır: gözle görülmeyen, kendini gizleyen bir tuğla koni. Bu koni, tepedeki ağır taş feneri (lantern) taşıyan gerçek strüktürdür; ne içteki ince kubbe ne de dıştaki hafif ahşap kabuk bu yükü taşıyamazdı. Görünen iki kubbe estetik, görünmeyen koni ise taşıyıcıdır — biçim ile strüktür bilinçli olarak ayrılmıştır.

Wren, matematikçi ve astronom olarak yetişmişti; kubbeyi bir geometri-statik problemi gibi çözdü. Bu üç kabuklu sistem, Roma'daki Aziz Petrus ve sonraki birçok büyük kubbenin gizli mantığını rafine eder ve İngiliz Barok'unun, Avrupa kıtasının coşkun eğrilerinden farklı, ölçülü ve mühendislik-odaklı karakterini tanımlar. St Paul's, bir kubbenin 'görünmesi gereken' ile 'ayakta kalması gereken' taleplerini ayrı katmanlara bölerek uzlaştırmanın kanonik çözümüdür.

Konum

St Paul's Katedrali, Londra, İngiltere · © OpenStreetMap

Kaynaklar