yaklaşık İÖ 3.100 – 2.500 · Skara Brae, Orkney, İskoçya
Skara Brae: taş-mobilya entegre konut
Orkney'de çöplük tümseğine gömülü kuru istif taş evler; yatak, raf ve ocak gibi sabit taş mobilyayla mimari ve iç mekânın ayrılmadığı yerleşim.
Skara Brae, İskoçya'nın Orkney Adaları'nda, ağaçsız ve rüzgârlı bir kıyıda kurulmuş Neolitik bir köydür. Ahşabın neredeyse hiç olmadığı bu çevre, evi baştan sona taşla — hem strüktür hem donanım olarak — kurmaya zorladı; sonuç, mimari ve iç mekânın hiç ayrılmadığı nadir bir bütündür.
Evler, ortak çöplük (midden) tümseğinin içine gömülerek inşa edildi. Bu kütle hem yalıtım sağlar hem yapıyı rüzgâra karşı destekler; duvarlar harçsız, yassı taş levhaların kademeli örülmesiyle yükselir. Evler birbirine üstü örtülü dar geçitlerle bağlanır — yani köy, tek tek kapılardan değil, içsel bir dolaşım ağından oluşur.
Asıl olağanüstü olan iç mekândır. Her evde mobilya da taştan ve sabittir: kapının tam karşısında, duvara yaslı raflı bir "taş dolap" (dresser); iki yanda taş yatak çerçeveleri; ortada gömme ocak; duvarlarda saklama bölmeleri ve su geçirmez kaplar için oyuklar. Bu donanımların hiçbiri taşınabilir değildir — mekânla birlikte örülmüştür. Skara Brae böylece mimarinin bir kabuk değil, içiyle birlikte tasarlanan tam bir yaşam aygıtı olabileceğini gösterir; bir taş drenaj sistemiyle birlikte, plan, strüktür ve iç donanımın tek elden kurulduğu en eksiksiz Neolitik konut örneklerinden biridir.
Konum
Skara Brae, Orkney, İskoçya · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Heart of Neolithic Orkney — UNESCO World Heritage — UNESCO
- Skara Brae Prehistoric Village — Historic Environment Scotland — Historic Environment Scotland