yaklaşık İÖ 3.200 · Newgrange, Boyne Vadisi, İrlanda
Newgrange: kuru istif corbel tonoz
İrlanda'da kademeli taşma (corbel) tekniğiyle örtülmüş geçit mezarı; piramitlerden eski, 5.000 yıldır su sızdırmayan taş tonoz.
Newgrange, Boyne Vadisi'ndeki bir geçit mezarıdır ve mimarlık tarihinde belirli bir teknik problemin — taşla iç mekânı örtme — en eski sağlam çözümlerinden birini barındırır: corbel tonoz.
Yapının kalbinde, yaklaşık 19 metrelik dar bir geçidin sonunda, haç planlı bir oda yer alır. Bu odanın tavanı kemer değildir; gerçek kemer henüz bilinmiyor. Bunun yerine, duvarın üst sıraları her katta bir öncekinin biraz üzerine taşar (corbelling); birbirini izleyen levhalar içe doğru kayarak açıklığı yavaş yavaş daraltır ve tepede tek bir kapak taşıyla kapanır. Yük, her levhanın ağırlığıyla dengelenerek aşağıya ve dışa aktarılır. Tüm yapı harçsızdır; buna rağmen tonoz, üzerine yığılan binlerce ton toprak ve taşın altında 5.000 yıldır ayakta ve su sızdırmaz — yapımcılar üst taşlara su atan kanallar oymuştu.
Newgrange'i ayrıca bir ışık aygıtı yapan şey, geçidin üzerindeki "çatı kutusu"dur (roof-box): yılın yalnızca kış gündönümü sabahında, doğan güneş bu dar yarıktan girip 19 metrelik geçidi boydan boya aydınlatır ve iç odaya ulaşır. Bu, strüktürün astronomik bir olaya göre milimetrik hizalanmasıdır. Newgrange böylece corbel örtüyü, su yalıtımını ve yönelimli tasarımı tek bir kuru istif yapıda birleştirir — gerçek kemerden binlerce y ıl önce.
Konum
Newgrange, Boyne Vadisi, İrlanda · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Brú na Bóinne — UNESCO World Heritage — UNESCO
- Newgrange — World Heritage Ireland — Office of Public Works, Ireland