yaklaşık İÖ 3.600 – 3.200 · Tarxien Tapınakları, Tarxien, Malta
Tarxien tapınakları: çok abisli megalitik plan
Malta'da yan yana abisle dizilmiş "yonca yaprağı" planlı megalitik tapınaklar; kuru istif kireçtaşıyla kapalı iç mekân arayışı.
Tarxien, Malta'daki megalitik tapınak geleneğinin en gelişmiş örneğidir ve mimarinin kapalı, biçimlendirilmiş iç mekâna doğru attığı erken bir adımı belgeler. Göbeklitepe'den yaklaşık altı bin yıl sonra, ama hâlâ harçsız yığma taş çağında.
Tapınaklar, bir merkezi koridordan açılan yarım yuvarlak odacıklardan — abislerden — oluşur. Bu odacıkların yan yana dizilmesi, planı tipik "yonca yaprağı" ya da loblu biçime sokar; bu, serbestçe büyüyen bir köy dokusu değil, önceden tasarlanmış simetrik bir plan tipolojisidir. Duvarlar iki sıradan kurulur: dışta dik dev kireçtaşı levhalar (ortostatlar), içte daha küçük, kademeli örülen bloklar. İçe doğru hafifçe yaslanan üst sıralar, mekânı corbel (kademeli taşma) tekniğiyle örtme niyetini gösterir — gerçek kemer ya da kubbe henüz yoktur.
Tarxien aynı zamanda yumuşak globijerina kireçtaşının iki farklı kullanımını ayırır: kaba, taşıyıcı blok ve ince işlenmiş, spiral kabartmalı yüzey. Böylece strüktürel taş ile yüzey-taşı ayrımı erkenden belirir. Malta tapınakları, ahşabın kıt, taşın bol olduğu bir adada, kapalı tören mekânını tamamen yığma taşla kurma probleminin en tutarlı erken çözümüdür; planın simetrisi ve abis tekrarıyla mimari, dokudan tipolojiye geçer.
Konum
Tarxien Tapınakları, Tarxien, Malta · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Megalithic Temples of Malta — UNESCO World Heritage — UNESCO
- Tarxien Temples — Heritage Malta — Heritage Malta