EONpediaMİMARİ

İlk taştan bugüne.

Hiçbir taş taşımıyor: tavandaki tonoz, duvardaki dikme-lento düzeni katı kireçtaşına kazınmış bir anıdır — yer üstü tapınaklarının negatifi.Public domain

yaklaşık İÖ 3.600 – 2.500 · Ħal Saflieni Hypogeum, Paola, Malta

Ħal Saflieni Hypogeum: kayaya oyulan mekân

Paylaş

Malta'da kireçtaşı kayanın içine indirilen çok katlı yeraltı nekropolü; üstteki megalit tapınakların biçimleri buraya negatif olarak kazınmış.

Ħal Saflieni, mimarinin yapma değil oyma yoluyla kurulduğu en eski büyük örnektir. Yer üstündeki Malta tapınakları taş üst üste yığılarak yükselirken, burada tam tersi yapılır: yumuşak globijerina kireçtaşı taban kazılarak aşağı doğru üç kat indirilir, oda oda boşaltılır. Mekân inşa edilmez, kütleden çıkarılır.

İşin şaşırtıcı yanı, yer altındaki bu boşlukların yer üstündeki taş tapınakların biçim dilini taklit etmesidir. Tavanlar corbel (kademeli taşma) tonozları gibi yontulmuş, duvarlara dikme-lento düzeni ve dışbükey örgü oyulmuştur — oysa burada hiçbir taş taşımıyor, her biçim katı kayanın içine kazınmış bir anıdır. İnsanlar yer üstünde nasıl yapı diktiklerini, yer altında o yapıların 'negatifini' oyarak yeniden anlatmıştır.

En alt kattaki 'Kâhin Odası' bir oyuğun akustiğini bilinçli kullanır: belirli bir frekanstaki erkek sesi tüm hipogeumda yankılanacak biçimde rezonansa girer; oda, taşa kazınmış bir ses kabıdır. Yapı aynı zamanda bir nekropoldür — binlerce gömüye ev sahipliği yapmıştır. Ħal Saflieni, kapalı mekânı kurmanın iki yolundan ikincisini — eksilterek (subtractive) inşa — tarih öncesinde zaten gösterir; bu çizgi Newgrange'in corbel tonozundan Petra'nın kaya cephesine ve Lalibela'nın monolitik kiliselerine kadar uzanacaktır.

Konum

Ħal Saflieni Hypogeum, Paola, Malta · © OpenStreetMap

Kaynaklar