yaklaşık İÖ 3.600 – 2.500 · Ħal Saflieni Hypogeum, Paola, Malta
Ħal Saflieni Hypogeum: kayaya oyulan mekân
Malta'da kireçtaşı kayanın içine indirilen çok katlı yeraltı nekropolü; üstteki megalit tapınakların biçimleri buraya negatif olarak kazınmış.
Ħal Saflieni, mimarinin yapma değil oyma yoluyla kurulduğu en eski büyük örnektir. Yer üstündeki Malta tapınakları taş üst üste yığılarak yükselirken, burada tam tersi yapılır: yumuşak globijerina kireçtaşı taban kazılarak aşağı doğru üç kat indirilir, oda oda boşaltılır. Mekân inşa edilmez, kütleden çıkarılır.
İşin şaşırtıcı yanı, yer altındaki bu boşlukların yer üstündeki taş tapınakların biçim dilini taklit etmesidir. Tavanlar corbel (kademeli taşma) tonozları gibi yontulmuş, duvarlara dikme-lento düzeni ve dışbükey örgü oyulmuştur — oysa burada hiçbir taş taşımıyor, her biçim katı kayanın içine kazınmış bir anıdır. İnsanlar yer üstünde nasıl yapı diktiklerini, yer altında o yapıların 'negatifini' oyarak yeniden anlatmıştır.
En alt kattaki 'Kâhin Odası' bir oyuğun akustiğini bilinçli kullanır: belirli bir frekanstaki erkek sesi tüm hipogeumda yankılanacak biçimde rezonansa girer; oda, taşa kazınmış bir ses kabıdır. Yapı aynı zamanda bir nekropoldür — binlerce gömüye ev sahipliği yapmıştır. Ħal Saflieni, kapalı mekânı kurmanın iki yolundan ikincisini — eksilterek (subtractive) inşa — tarih öncesinde zaten gösterir; bu çizgi Newgrange'in corbel tonozundan Petra'nın kaya cephesine ve Lalibela'nın monolitik kiliselerine kadar uzanacaktır.
Konum
Ħal Saflieni Hypogeum, Paola, Malta · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Ħal Saflieni Hypogeum — UNESCO World Heritage — UNESCO
- Ħal Saflieni Hypogeum — Heritage Malta — Heritage Malta