11. yüzyılın ortasında Orta Asya'dan batıya doğru ilerleyen Selçuklu Türkleri, İran'ı, Mezopotamya'yı ve Suriye'nin önemli bir kısmını ele geçirmişti. Bizans İmparatorluğu Doğu Anadolu sınırında giderek artan akınlarla karşı karşıyaydı. 1071 yazında İmparator IV. Romanos Diogenes, büyük bir orduyla Selçuklu Sultanı Alp Arslan'ı geri püskürtmek için yola çıktı.

İki ordu Malazgirt'te (bugünkü Muş'un kuzeydoğusunda) karşılaştı. 26 Ağustos 1071 günü yapılan savaşta Bizans ordusu, kısmen iç ihanet ve atlı okçu Selçuklu süvarisinin uyguladığı klasik bozkır taktiği — sahte geri çekilme ve kanattan kuşatma — sayesinde imha edildi. İmparator esir düştü. Alp Arslan onu birkaç gün sonra serbest bıraktı; tarihte nadir görülen bu sahnenin ardından Diogenes Bizans'a döndüğünde tahttan indirildi ve kör edildi.

Malazgirt'in askeri sonucu sınırlıdır — Selçuklular Anadolu'yu hemen işgal etmediler. Asıl etki siyasi ve demografikti: Bizans ordusunun yenilgisi savunma yapısını çökertti, iç taht kavgalarıyla zaten kırılgan olan imparatorluk Anadolu'da merkezi otoritesini kaybetti. Önümüzdeki on yıllarda Türkmen boyları Anadolu'nun içlerine kadar serbestçe yürüdü, Selçuklu hanedanının bir kolu İznik'i alıp Anadolu Selçuklu Devleti'ni kurdu (1077).

Sonraki yüz yılda Anadolu, dilsel ve dini açıdan dönüştü. 1071'de Rumca-Hristiyan bir bölge, 1200'lerde Türkçe-Müslüman çoğunluklu bir coğrafyaya doğru kaydı; süreç yavaş ve karmaşıktı, ama yönü Malazgirt'le belirlendi. Bugün Türkiye Cumhuriyeti'nin var olduğu coğrafyanın temeli buradan başlar; bu yüzden 1071 modern Türk milli takviminde özel bir gündür.