İstanbul'un fethinden çok önce, 1204'teki Latin işgali ve sonrasındaki yüzyıllar boyu yaşanan toprak kayıpları, Bizans İmparatorluğu'nu kentinin surları içinde sıkışmış küçük bir devlete dönüştürmüştü. II. Mehmed 21 yaşındayken, 1453 baharında, yaklaşık 80.000 kişilik bir orduyla kuşatmayı başlattı. Karşısında ise XI. Konstantinos önderliğinde belki 7.000 savunucu vardı.

Kuşatma elli üç gün sürdü. Osmanlı topçusu — Macar usta Urban'ın döktüğü dev toplar dahil — Theodosius surlarının seçilmiş noktalarını dövdü; Haliç zinciri aşıldığında gemiler kara üzerinden yağlanmış kütükler üzerinde Galata sırtı boyunca taşındı. 29 Mayıs sabahı, son saldırı dalgasında savunma kırıldı; Konstantinos savaş sırasında öldü. Şehir bir bayrak değişiminden çok daha fazlasıydı: Ayasofya aynı gün camiye çevrildi; Akdeniz ticaretinin doğu ucu Osmanlı denetimine geçti.

Bu olay Avrupa için "Orta Çağ'ın sembolik sonu" sayılır: Bizans bilim insanları İtalya'ya akın etti ve antik Yunan-Roma mirasının Rönesans'ta yeniden okunmasını hızlandırdı. Türkler için fetih, II. Mehmed'e "Fatih" lakabını ve Osmanlı'nın gerçek anlamda imparatorluğa dönüşmesinin başlangıç noktasını verdi. Şehir, sonraki dört yüz yetmiş yıl boyunca Osmanlı'nın başkenti olacaktı.