Ekim Devrimi'nin ardından kurulan Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti, 1918-1922 İç Savaşı'nda eski Çarlık coğrafyasının büyük bölümünü yeniden ele geçirdi. Savaşın bitiminde merkezde Moskova, çeperde Ukrayna, Belarus ve Transkafkasya Sovyet cumhuriyetleri yer alıyordu. Bunlar resmen ayrı devletlerdi ama ortak ordu, ortak para birimi ve ortak Komünist Parti ile zaten içiçeydi. Soru anayasal forma kavuşturmaktı.

Lenin ile Stalin bu noktada keskin biçimde ayrıştılar. Stalin'in 'otonomizasyon' tasarısı, cumhuriyetleri RSFSC içinde özerk birimler hâline getirecekti — yani Rusya genişleyecekti. Lenin, hasta yatağından bu modele karşı çıktı; 'eşit federe cumhuriyetler birliği' modelini dayatabildi. 30 Aralık 1922'de Birinci Sovyetler Kongresi Birlik Antlaşması'nı onayladı; SSCB kuruldu. 1924 Anayasası federalizmi ve cumhuriyetlerin 'ayrılma hakkını' kâğıda yazdı. Pratikte tek parti — Bütün Birlik Komünist Partisi — bu kâğıdı boşa çıkardı: gerçek iktidar Moskova'da Politbüro'daydı.

Lenin'in 1924'te ölümünün ardından Stalin, Troçki ve diğer rakiplerini saf dışı bırakarak iktidarı tek elde topladı. 1928'den itibaren Beş Yıllık Planlar başladı; ağır sanayi, çelik, traktör, baraj projeleri çağ değiştirici hızla yürütüldü. Tarım zorla kolektifleştirildi; Ukrayna ve Kazakistan'da 1932-33 kıtlığı milyonlarca insanın ölümüne yol açtı. 1936-38 Büyük Terör'ünde parti, ordu ve aydın kadrolar tasfiye edildi. Aynı SSCB, 1941'de Nazi saldırısına direnen ve 1945'te Berlin'e giren güç oldu — anti-faşist koalisyonun belkemiği.

Savaş sonrası SSCB Doğu Avrupa'yı, Çin devrimini, Vietnam'ı, Küba'yı içine alan bir bloğun merkezi oldu; Soğuk Savaş kırk yıl bu eksende ilerledi. Sovyet planlı ekonomisi sanayileşmede dramatik kazanımlar sağladı ama tüketici malları, tarım verimi ve enformasyon teknolojisinde Batı'ya yetişemedi. 1985'te Gorbaçov'un perestroyka ve glasnost reformları, 1989'da Doğu Bloğu'nun çözülmesiyle yan yana geldi; 1991 sonunda SSCB'nin kendisi de 15 bağımsız cumhuriyete dağıldı. Yetmiş yıl yaşadı, 20. yüzyılı belirledi, mirası — federalizmin gerilimleri, planlı ekonomiye duyulan nostaljik veya eleştirel ilgi, post-sovyet alanın siyaseti — bugün hâlâ açıktır.