Ekim 1924 (Sürrealizm Manifestosu) · Paris, Fransa
Sürrealizm Manifestosu: bilinçaltının sanatı
Ekim 1924'te Paris'te André Breton'un yayımladığı Sürrealizm Manifestosu, bilinçaltını sanatın asıl kaynağı ilan etti. Freud'un rüyası, Marx'ın isyanı ve Dada'nın yıkımını birleştiren akım, 20. yüzyıl görsel imgelemini en derinden biçimlendiren avangard oldu.
Birinci Dünya Savaşı'nın ardından genç bir Paris kuşağı için Dada'nın hayır demesi yetmiyordu; sıra evet diyeceği bir şey aramaya gelmişti. Tıp öğrenimi gören ve savaşta sinir hastalarıyla çalışmış olan André Breton, Freud'un bilinçaltı kuramından çok etkilenmişti. Ekim 1924'te yayımladığı Sürrealizm Manifestosu sürrealizmi şöyle tanımladı: "Saf psişik otomatizm — düşüncenin aklın denetimi olmaksızın, her türlü estetik ve ahlaki kaygının dışında dile getirilişi."
Program üç damarı birleştirir. Freud'dan rüya, çağrışım ve bastırılmış arzu; Marx'tan burjuva düzenine karşı devrimci tutum; Dada'dan akıl ve gelenekle alay etme cesareti. Yöntem olarak otomatik yazı, rüya günlüğü, ortak oyunlar (cadavre exquis) ve sonradan Max Ernst'in frotaj, Dalí'nin "paranoyak-eleştirel yöntem" gibi tekniklerini doğurdu. Çevresinde olağanüstü bir isim listesi toplandı: Salvador Dalí, René Magritte, Max Ernst, Joan Miró, Yves Tanguy, Man Ray, ve uzun süre gölgede kalan kadın sürrealistler Méret Oppenheim, Leonora Carrington, Dorothea Tanning, Remedios Varo. 1929'da Luis Buñuel ile Dalí'nin "Un Chien Andalou" filmi sürrealizmi sinemaya taşıdı; rüya mantığı bundan böyle kameraya da geçti.
İkinci Dünya Savaşı, çoğu sürrealisti Avrupa'dan kaçırdı; Breton, Ernst, Tanguy New York'a sığındı ve oradaki genç Amerikan sanatçılarını — özellikle Pollock'u — bilinçaltı ve otomatizm fikirleriyle tanıştırdı. Soyut Dışavurumculuk, sürrealizmin Atlantik üstünden geçen yankısıdır. Magic Realism, Latin Amerika edebiyatı, reklam imgelemi, müzik klipleri, dijital sanat: hepsi rüya mantığını sürrealistlerin meşrulaştırdığı dilden devraldı.
Sürrealizmin önemi bir üslubu değil bir kapıyı açmasıdır. 20. yüzyıl önce sürrealistlerin gözüyle kendi rüyalarına baktı; sonra rüya gibi düşünmeyi öğrendi. Bugün "sürreal" sözcüğünün gündelik dile yerleşmiş olması, bu kapının ne kadar geniş açıldığının kanıtıdır.
Galeri
Konum
Paris, Fransa · OpenStreetMap →
Kaynaklar
- Surrealism — Tate
- Surrealism — Heilbrunn Timeline of Art History — The Metropolitan Museum of Art
- The Cambridge Companion to Surrealism — Cambridge University Press