1945'te Berlin'de buluşan Sovyet ve Amerikan askerleri kısa süre içinde iki ayrı dünyanın temsilcilerine dönüştü. Yalta ve Potsdam'da çizilen sınırlar Doğu Avrupa'yı Moskova'nın etki alanına bırakmıştı; 1946 Mart'ında Churchill, Fulton'da (Missouri) yaptığı konuşmada Baltık'tan Adriyatik'e uzanan bir "Demir Perde"den söz etti. 1946-47'de Yunan iç savaşı şiddetlendi, SSCB Türk Boğazları üzerinde baskı kurmaya çalıştı, İran krizi yaşandı. Savaş bittiyse de barış kurulamamıştı.

12 Mart 1947'de Başkan Truman Kongre'ye seslenerek Yunanistan ve Türkiye'ye 400 milyon dolar yardım istedi; "silahlı azınlıkların veya dış baskıların tehdit ettiği özgür halkları desteklemek ABD'nin politikası olmalıdır" sözleri Truman Doktrini olarak Soğuk Savaş'ın ilk kapsamlı çerçevesini çizdi. Üç ay sonra, 5 Haziran 1947'de Dışişleri Bakanı George Marshall Harvard'da Avrupa Yardım Programı'nı (European Recovery Program) duyurdu: 1948-52 arasında 16 ülkeye ~13 milyar dolar — bugünkü değerle ~150 milyar dolar — aktarıldı. Stalin Marshall Planı'nı Sovyet etki alanı için tehdit gördü, uydularına katılımı yasakladı. Eylül 1947'de SSCB Kominform'u (Komünist Enformasyon Bürosu) kurdu; Andrey Jdanov'un "iki kamp" konuşması cepheleri açıkça çizdi.

Kısa sürede dünya, askeri ve ekonomik olarak iki blok halinde donmaya başladı. Haziran 1948'de Sovyetler Batı Berlin'e karayolu ve demiryolu erişimini kestiler; ABD ve İngiltere 11 ay süren Berlin Hava Köprüsü ile şehri 270.000'den fazla uçuşla besledi — Mayıs 1949'da Sovyetler ablukayı kaldırdı. Aynı ay Federal Almanya kuruldu; ekimde Doğu Almanya. 1949 Nisan'ında NATO, 1955'te buna yanıt olarak Varşova Paktı doğdu. Önümüzdeki kırk yıl boyunca rekabet doğrudan savaşa dönüşmedi ama Kore (1950-53), Vietnam (1955-75), Afganistan (1979-89) gibi vekalet savaşları, Küba Füze Krizi (1962) ve uzay yarışı (1957 Sputnik, 1969 Ay) sahneyi paylaşacaktı.

Soğuk Savaş'ın "kimin başlattığı" sorusu tarih yazımının en eski tartışmalarındandır. Geleneksel (ortodoks) okul 1950'lerde Stalin'in yayılmacı politikasını birincil neden saydı; 1960'larda William Appleman Williams gibi revizyonistler ABD ekonomik açılımcılığını ve atom bombasının diplomatik kullanımını öne çıkardı; 1970'lerden itibaren John Lewis Gaddis ve diğer post-revizyonistler her iki tarafın karşılıklı tehdit algısının kaçınılmaz bir spirali doğurduğunu vurguladı. Bugünkü ortak kanaat: ne tek bir sebebe ne de tek bir suçluya indirgenebilir; iki rakip ideoloji, çekilen iki orduyu boşluk bırakmadan değiştirdi. Eon zaman çizgisinde 1947, 20. yüzyılın ikinci yarısının siyasi haritasının çizildiği yıldır.