Modern Siyonist hareket Theodor Herzl'in 1896 tarihli Yahudi Devleti (Der Judenstaat) ile siyasi biçimini kazanmıştı; 1897 Basel Kongresi Filistin'de bir Yahudi yurdu hedefini koydu. 1917 Balfour Deklarasyonu'yla Britanya bu hedefi destekledi; 1922'de Milletler Cemiyeti Filistin mandasını Britanya'ya verdi. Ondan sonraki çeyrek yüzyılda Yahudi göçü arttı, Arap-Yahudi gerilimi büyüdü; 1936-39 Arap Ayaklanması Britanya tarafından bastırıldı. İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası'nın Avrupa Yahudilerine yönelik soykırımı (Holokost / Şoah) altı milyon kişinin öldürülmesiyle sonuçlandı; hayatta kalanların büyük kısmının yurtsuz kalması Siyonist talebe yeni ve son derece güçlü bir ahlaki ağırlık verdi.

Savaştan sonra Britanya mandayı sürdüremedi; 29 Kasım 1947'de BM Genel Kurulu 181 sayılı kararla Filistin'in bir Arap ve bir Yahudi devletine bölünmesini, Kudüs'ün uluslararası yönetim altına alınmasını önerdi. Plana göre topraklar Yahudilere %56, Araplara %43 verilecekti; ancak Yahudi nüfus oranı yaklaşık üçte birdi. Yahudi liderlik planı kabul etti, Arap liderlik ve komşu Arap devletleri reddetti — sonuç, mandanın bitiminden önce başlayan iç savaştı (Kasım 1947 – Mayıs 1948). Bu evrede Deir Yassin (9 Nisan 1948) gibi olaylar Arap nüfusunun kitlesel kaçışını tetikledi.

14 Mayıs 1948 Cuma günü saat 16.00'da Tel Aviv Müzesi'nin salonunda David Ben-Gurion İsrail Bağımsızlık Bildirgesi'ni okudu — duvarda Herzl'in portresi vardı. Britanya mandası gece yarısı sona erdi; saatler içinde ABD ve SSCB yeni devleti tanıdı. Ertesi sabah Mısır, Ürdün (Mavera-i Ürdün), Suriye, Lübnan ve Irak orduları Filistin'e girdi; Birinci Arap-İsrail Savaşı başladı. Savaş 1949 başında ateşkes anlaşmalarıyla bitti: İsrail BM bölünme planının çizdiğinden daha geniş bir alana — Filistin'in yaklaşık %78'ine — yerleşti; Batı Şeria Ürdün'ün, Gazze Mısır'ın kontrolüne geçti. Çatışma boyunca 700.000'i aşkın Filistinli — o günkü Arap nüfusun yaklaşık yarısı — evini terk etti veya kovuldu, 500'den fazla köy boşaltıldı veya yıkıldı. Filistinli toplumsal hafıza bu olayı Nakba ("felaket") diye anar; aynı olay İsrail için bağımsızlık ve kurtuluştur. Tarihçi Benny Morris, Ilan Pappé, Avi Shlaim gibi araştırmacıların 1980'lerden itibaren açılan Britanya ve İsrail arşivlerinde yaptığı çalışmalar, yerinden edilmenin önemli bölümünün İsrail askeri operasyonları (Plan Dalet vb.) sonucu olduğunu belgeledi; tartışma yine de niyet, kapsam ve sorumluluk üzerinde sürmektedir.

İsrail Devleti'nin kuruluşu, 20. yüzyılın en yüklü olaylarından biridir. Bir yandan iki bin yıllık Yahudi sürgününün ardından bir devletin yeniden kurulması — özellikle Holokost'tan kurtulanlar için somut bir sığınma — anlamına gelir; öte yandan o toprakta yaşayan Arap-Filistin halkının yurtsuzlaşmasıyla aynı anda gerçekleşir. İki anlatı birbiriyle uzlaşmaz görünse de aynı olayın gerçek parçalarıdır; biri varolan bir halkın özgürleşmesi, diğeri başka bir halkın yurdunu kaybetmesi. 1948'den sonra Süveyş (1956), Altı Gün Savaşı (1967), Yom Kippur (1973), Lübnan (1982-2006), İntifadalar (1987, 2000), Oslo süreci (1993-2000), Gazze savaşları (2008, 2014, 2023-) bu kuruluşun açık bıraktığı sorunu çözmeden büyüttü. Eon zaman çizgisinde 14 Mayıs 1948, Yakın Doğu'nun çağdaş haritasının ve bugün hâlâ süren bir çatışmanın başlangıç noktasıdır.