EON𝑝𝑒𝑑𝑖𝑎

Başlangıçtan bugüne.

WTO'nun Cenevre'deki genel merkezi Centre William-Rappard. Bina 1926'da Uluslararası Çalışma Örgütü için inşa edildi; 1995'ten beri dünya ticaretinin kural kitabını barındırıyor. Léman Gölü'nün kıyısındaki bu sessiz cephe, 30 yıldır küresel sermaye akışının düğüm noktasıdır.CC BY-SA 4.0

1 Ocak 1995 · Cenevre, İsviçre

Dünya Ticaret Örgütü kuruldu: küreselleşmenin kurumsal çatısı

Paylaş

Cenevre merkezli WTO, 1947'den beri yürürlükteki GATT'ı devralarak hizmetleri, fikri mülkiyeti ve tarımı kapsayan bağlayıcı bir çok-taraflı ticaret rejimi getirdi; Soğuk Savaş sonrası açılan tek-piyasa düzenine kurumsal bir omurga oluşturdu.

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından kurulan Bretton Woods düzeninin üçüncü ayağı olan Uluslararası Ticaret Örgütü, 1948'de ABD Senatosu'nun onaylamaması yüzünden kurulamamış; yerine geçici bir antlaşma olarak Tarifeler ve Ticaret Genel Antlaşması (GATT) yaklaşık yarım yüzyıl boyunca dünya ticaretini düzenlemişti. GATT bir örgüt değil, bir antlaşmaydı; sekiz tur müzakereyle gümrük tarifelerini ortalama %40'lardan %5'lere indirdi ama hizmet ticareti, fikri mülkiyet, tarım ve tekstil büyük ölçüde kapsam dışında kaldı.

1986'da Uruguay'da başlayan sekizinci tur sekiz yıl sürdü ve tarihin en kapsamlı ticaret müzakeresi oldu. 15 Nisan 1994'te Fas'ın Marakeş kentinde 123 ülke Marrakesh Antlaşması'nı imzaladı: 1 Ocak 1995'te World Trade Organization yürürlüğe girecek, GATT 1947 onun çatısı altında devam edecek, yeni anlaşmalar (Hizmet Ticareti — GATS, Fikri Mülkiyet — TRIPS, Tarım Antlaşması) ilk kez bağlayıcı küresel kurallar getirecekti. En önemli yenilik bir uyuşmazlık çözüm mekanizmasıydı: artık tek tek devletler değil, bir panel ve temyiz organı kararı verecek, ihlal eden ülkeye misilleme hakkı tanınacaktı.

WTO, Soğuk Savaş'ın bitmesiyle açılan bütünleşmiş dünya piyasasının kurumsal anıtı oldu. Çin'in 2001'deki katılımı 1,3 milyar nüfusu küresel ticaret sistemine bağladı; Doğu Avrupa eski-komünist ülkeleri, Vietnam (2007), Rusya (2012) sırayla üye oldu. Üretim zincirleri parçalandı — bir iPhone Japonya, Güney Kore, Tayvan ve Çin'de üretilmeye başlandı; tekstil Bangladeş'e, çelik Çin'e, çağrı merkezi Hindistan'a kaydı. 1990-2008 arasında küresel ticaret hacmi GSYH'den iki kat hızlı büyüdü; aşırı yoksulluk (günde 1,90$ altı yaşayan nüfus) tarihin en hızlı düşüşünü yaşadı, Çin tek başına 800 milyon insanı yoksulluktan çıkardı.

Ama başlangıçtan itibaren itiraz da vardı. 30 Kasım 1999'da Seattle'da yapılan üçüncü bakanlar konferansını 40.000 kişilik bir protesto kuşattı — sendikalar, çevreciler, küreselleşme karşıtları sokağı tuttu, polis biber gazıyla karşılık verdi, müzakere çöktü. 2001'de Doha Kalkınma Turu başladı ama gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında tarım sübvansiyonu üzerinde anlaşamadı; tur 2008'de fiilen tıkandı. 2008 küresel finans krizinden sonra zenginleşmenin ortadaki sınıflara değil sermayeye gittiği netleşince, batıda küreselleşme karşıtı popülizm büyüdü: 2016 Brexit, 2016 Trump seçimi, 2018'den itibaren ABD-Çin ticaret savaşı ve milyarlarca dolarlık karşılıklı tarife. WTO'nun temyiz organı 2019'da işlemez hale geldi — ABD yeni yargıç atamasını engelledi. 1995'in açtığı sınırsız ticaret rüyası, 30 yıl sonra hem benzersiz bir refah artışı hem de derin bir meşruiyet krizi bıraktı.

Galeri

Konum

Cenevre, İsviçre · OpenStreetMap →

Kaynaklar