5 Temmuz 1996 (kamuoyuna duyuru: 23 Şubat 1997) · Roslin Enstitüsü, Edinburgh, İskoçya
Koyun Dolly doğdu: bir yetişkin hücreden ilk memeli klonu
İskoçya'daki Roslin Enstitüsü'nde Ian Wilmut ve Keith Campbell'in ekibi, yetişkin bir koyunun meme bezi hücresinin çekirdeğini boş bir yumurta hücresine aktararak Dolly'yi üretti; ilk kez bir memeli, somatik bir hücreden klonlanmıştı. Açıklama biyoetiği kamusal alana taşıdı.
Klonlama fikri 19. yüzyıl sonundan beri biyologları meşgul ediyordu ama yetişkin bir memeliden gerçek bir kopya üretmek imkânsız sayılıyordu. Embriyo hücreleri çok yönlüydü — bir kurbağayı kurbağa yumurtasından klonlamak 1950'lerde başarılmıştı. Ama yetişkin bir somatik hücre (deri, kas, meme bezi) artık "uzmanlaşmış"tı; geriye dönüp embriyodaki gibi bütün bir organizma üretemezdi. Bu varsayım, biyolojinin yarım yüzyıllık dogmasıydı.
İskoçya'nın Edinburgh yakınlarındaki Roslin Enstitüsü'nde embriyolog Ian Wilmut ve hücre biyoloğu Keith Campbell'in ekibi, dogmayı bozmaya karar verdi. Yöntem "somatik hücre çekirdek transferi" (SCNT) olarak adlandırıldı: altı yaşındaki bir Finn Dorset koyununun meme bezinden alınan bir hücrenin çekirdeği, başka bir koyunun çekirdeği boşaltılmış yumurta hücresine elektrik darbesiyle kaynaştırıldı; elde edilen embriyo üçüncü bir koyunun (taşıyıcı annenin) rahmine yerleştirildi. 277 deneme yapıldı, 29 embriyo gelişmeye başladı, sadece biri tam doğuma ulaştı. 5 Temmuz 1996'da bir kuzu doğdu — DNA'sı genetik annenin değil, çekirdeği bağışlayan altı yaşındaki koyunun aynısıydı. Wilmut, kuzuya country şarkıcısı Dolly Parton'ın adını verdi (meme hücresinden gelmesine bir gönderme).
Ekip sonucu doğrulamak için sekiz ay sustu. 23 Şubat 1997'de Nature dergisinde yayımlanan makale küresel bir şok yarattı. Manşetler aynı soruyu sordu: yarın insan da klonlanır mı? Papa II. John Paul ve Başkan Bill Clinton aynı hafta içinde insan klonlamasını yasaklayan açıklamalar yaptı; ABD federal araştırma fonlarını kesti, Avrupa Konseyi 1998'de insan klonlamasını yasaklayan bir protokol kabul etti. Dolly altı buçuk yıl yaşadı — bir Finn Dorset koyununun yaklaşık yarısı — ve 14 Şubat 2003'te ileri akciğer hastalığı nedeniyle uyutuldu. Bedeni dolduruldu ve Edinburgh'daki İskoçya Ulusal Müzesi'nde sergilendi.
Dolly'nin asıl mirası psikolojikti: yetişkin hücrelerin "yeniden programlanabileceği" kanıtlanmıştı. Bu, kök hücre biyolojisinin önünü açtı. 2006'da Japon bilim adamı Shinya Yamanaka, yetişkin deri hücrelerini sadece dört genin etkinleştirilmesiyle embriyonik hücre benzeri kök hücrelere (iPSC — uyarılmış pluripotent kök hücre) dönüştürmenin yolunu buldu — bu buluş onu 2012 Nobel Tıp Ödülü'ne taşıdı ve etik açıdan çok daha temiz bir yol açtı (embriyo gerekmiyordu). Terapötik klonlama, rejeneratif tıp, organ büyütme araştırmaları bu hattan ilerledi. Üreme amaçlı insan klonlama dünya genelinde yasaklı kaldı; ama 2018'de Çinli bilim adamı He Jiankui'nun CRISPR ile genleri düzenlenmiş ikiz bebekleri dünyaya getirmesi, Dolly'nin açtığı "yapılabilir mi / yapılmalı mı" sorusunun hâlâ yanıtsız olduğunu hatırlattı.
Galeri
Konum
Roslin Enstitüsü, Edinburgh, İskoçya · OpenStreetMap →