Mart-Ağustos 2006 · Seattle, Washington, ABD (AWS merkezi)
Bulut bilişim: sunucu sahipliğinden hizmet kiralamaya
Amazon Web Services Mart 2006'da S3 nesne depolamasını, Ağustos 2006'da EC2 sanal sunucularını piyasaya sürdü; aynı yıl Yahoo!'da Apache Hadoop yayımlandı. Bilgi işlemin kendi makinende değil, internet üzerinden saatlik kiralanan altyapıda yapıldığı yeni bir iş modeli başladı.
2000'lerin başına kadar yazılım çalıştırmak, fiziksel sunucu satın almayı, bir veri merkezine yerleştirmeyi, soğutma ve elektriğini sağlamayı, donanım arızalandığında değiştirmeyi gerektiriyordu. Trafik 10 katına çıkarsa kapasite hazır değildi; trafik düşerse parayı yine ödüyordun. Amazon, kendi perakende tatil sezonu zirvelerine cevap vermek için inşa ettiği fazla kapasiteyi 2006'da dışarıya açtı. 14 Mart 2006'da S3 (Simple Storage Service) — GB başına aylık birkaç sentle nesne depolama — yayına girdi. 25 Ağustos 2006'da EC2 (Elastic Compute Cloud) — saatlik kiralanan sanal sunucular — başladı. Bu iki servis birlikte ilk geniş çaplı "as-a-service" altyapı paketini oluşturdu.
Aynı yılın bir başka köşesinde, Yahoo!'da çalışan Doug Cutting ve ekibi Apache Hadoop'u yayımladı; Google'ın 2004 MapReduce ve 2003 GFS makalelerinden esinlenen, binlerce sıradan sunucuya yayılmış veri işleme çerçevesi. Hadoop "büyük veri" terimini iş dünyasının kelime dağarcığına soktu: artık her şirket terabayt ölçeğinde log, tıklama, sensör verisi biriktiriyor ve bunu işleyebilmesi gerekiyordu. AWS + Hadoop ikilisi şu denklemi mümkün kıldı: "depola, ölçeklendir, ödediğin kadar al."
2010'da Microsoft Azure, 2011'de Google Cloud Platform ile büyük üç oyuncu pazarı paylaştı. 2015'e kadar Netflix, Airbnb, Slack, Spotify, Reddit gibi sıfırdan-cloud şirketleri kendi veri merkezlerine asla sahip olmadı. Geleneksel kurumlar — bankalar, perakende devleri, kamu — 2018-2024 arasında işlerinin %50'sinden fazlasını buluta taşıdı. Bu sadece teknik bir göç değildi: BT bütçesi sermaye harcamasından (CapEx) işletme giderine (OpEx) döndü; yeni şirketler birkaç bin dolarla milyonlarca kullanıcılı servisler kurabildi.
2020'lerden itibaren bulut, yapay zekânın da altyapısı oldu: ChatGPT'yi eğiten 25.000 Nvidia H100 GPU'su Microsoft Azure'da çalıştı; AWS Trainium, Google TPU rakipleri büyüttü. Üç hiperscaler 2024'te birlikte yıllık 300 milyar dolarlık altyapı kapasitesi sağlıyor — gezegenin elektriğinin yaklaşık %2'sini tüketen, hiçbir devletin kendine ait olmayan bir "sayısal kıta" ortaya çıktı. Sunucu sahipliği bilgi işlemin %20'sine indi; geriye kalan %80, ya birkaç şirketin veri merkezlerinden kiralanıyor ya da onların üstüne kurulu ürünlerden tüketiliyor.
Galeri
Konum
Seattle, Washington, ABD (AWS merkezi) · OpenStreetMap →
Kaynaklar
- Above the Clouds: A Berkeley View of Cloud Computing — Armbrust et al. 2009 — UC Berkeley EECS
- MapReduce: Simplified Data Processing on Large Clusters — Dean & Ghemawat 2004 — Google Research / OSDI '04
- Amazon S3 Launch Announcement — March 2006 — Amazon Web Services