İÖ 3. yüzyıl – SS 1. yüzyıl · Sanchi, Madhya Pradesh, Hindistan
Sanchi Stupası: Budist anıtsal sanatın doğuşu
Maurya imparatoru Aşoka'nın inşa ettirdiği Büyük Stupa, sonraki üç yüzyıl içinde anlatısal kabartmalarla bezeli dört tören kapısıyla (torana) tamamlandı — Buddha'nın henüz görüntülenmediği erken Budist sanatın eksiksiz örneği.
Aşoka, İÖ 3. yüzyılda Kalinga savaşının dehşetinin ardından Budizm'i benimsedi ve imparatorluğun çeşitli yerlerine 84.000 stupa yapıldığını söyleyen geleneksel bir rivayet ortaya çıktı. Bunların azı bugün ayaktadır; Sanchi tepesindeki Büyük Stupa hem orijinal Aşoka çekirdeğini hem sonraki dönemlerin eklerini korumuştur.
Stupa, Buddha'nın röliklerini barındırmak için yapılan yarıküresel toprak yığınıdır; yarıkürenin üstünde 'şemsiye' (chattra) ona refakat eder. Sanchi'deki kubbe (anda) yaklaşık 36 metre çapındadır. Asıl görsel zenginlik dört kardinal yönde yükselen 'toranalar' adı verilen tören kapılarındadır. Bu kapılar İÖ 1. yüzyılda — İmparatorluk sonrası Şunga ve erken Satavahana döneminde — eklendi. Üst kirişlerinin yüzeyleri sıkı sıkıya kabartmalarla doludur: Jataka hikâyeleri (Buddha'nın önceki hayatları), kalabalık sahneler, fil ve aslan kabartmaları.
Kritik nokta şudur: erken Budist sanatta Buddha bir insan figürü olarak gösterilmez. Onun yerine simgeler durur — boş bir taht, ayakkabı, bir tekerlek, bir bodhi ağacı. Bu 'aniconic' (figürsüz) gelenek, ancak SS 1.-2. yüzyıllarda Gandhara ve Mathura okullarında insan biçimine yer açacaktır. Sanchi, bu dönüşümün hemen öncesindeki Budist sanatın görsel mantığını korur.
Konum
Sanchi, Madhya Pradesh, Hindistan · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Buddhist Monuments at Sanchi — UNESCO World Heritage — UNESCO
- The Stupa at Sanchi — Smarthistory — Smarthistory