Çatalhöyük, Üst Mezopotamya ve Anadolu yaylasının bir köşesinde, İÖ 7400 ile 6000 arasında yaklaşık on dört yüzyıl boyunca yaşayan, bazı tahminlere göre nüfusu 8.000'e ulaşan bir Neolitik yerleşkedir. Evler birbirine bitişik inşa edilmiş, sokakları yoktu; insanlar damların üstünden, çatılardaki açıklıklardan içeri girerdi. Kazılar, bu evlerin sıvalı iç duvarlarının ne kadar bilinçli biçimde dekore edildiğini gösteriyor — yapıtaşı yalnızca yapı değil, yüzey: defalarca yeniden sıvanan ve her sıvanmada yeniden resmedilen bir yüzey.

Çatalhöyük'ün en bilinen sahnelerinden biri "Hasan Dağı duvar resmi" olarak anılır: yan yana dizilmiş dörtgen evlerin üstünde, çift zirveli, püsküren bir dağ görüntüsü. Bazı araştırmacılar bunu yakındaki Hasan Dağı'nın aktif bir patlama anının tasviri — dolayısıyla bilinen en eski manzara ve harita olarak okur; diğerleri sahneyi soyut bir leopar derisi deseni olarak yorumlar. Bu tartışma Çatalhöyük resimlerinin temel özelliğini yakalar: imgeler somut bir referansla soyut örüntü arasında salınır.

Duvarlarda ayrıca leopar kabartmaları, ev içine gömülmüş gerçek boğa kafataslarının (bukranya) etrafına işlenmiş alçı bezemeler, akbabalar tarafından taşınan başsız insan figürleri ve avcılık sahneleri görülür. Yerleşme ölülerini büyük olasılıkla evlerin tabanlarının altına gömüyordu; bu da sanatın gündelik, dini ve ölü kültü işlevleri arasında ayrım yapmadığını düşündürüyor.

Çatalhöyük 1958'de James Mellaart tarafından keşfedildi ve 1993'ten 2017'ye kadar Ian Hodder yönetiminde sistematik kazıldı. 2012'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Önemli buluntular bugün Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi ile Konya Arkeoloji Müzesi'nde sergileniyor.