2010'ların ikinci yarısından itibaren veri bilimi, makine öğrenmesi ve yapay zeka teknolojileri, görsel sanatlar alanında radikal bir dönüşümün tetikleyicisi oldu. Bu 'üretken yapay zeka devrimi'nin (Generative AI Revolution) öncülerinden biri, Türk-Amerikan medya sanatçısı Refik Anadol oldu. Anadol, geleneksel tuval ve mermer yerine dijital ekranları, projeksiyonları ve veri arşivlerini kullanarak 'veri resmi' (data painting) ve 'veri heykeli' (data sculpture) kavramlarını sanat dünyasına kazandı. Sanatçı, milyarlarca birimden oluşan devasa veri kümelerini (iklim verileri, beyin dalgaları, şehir arşivleri veya sanat koleksiyonları) yapay sinir ağları (GAN - Generative Adversarial Networks) aracılığıyla işleyerek sürekli akan, hipnotik ve sıvımsı formlar yarattı.

Anadol'un 2017'de SALT Galata'da açtığı *Archive Dreaming* (Arşiv Rüyası) ile başlayan bu yolculuk, 2022'de New York'taki Museum of Modern Art'ta (MoMA) sergilenen *Unsupervised* (Denetimsiz) ile zirve noktasına ulaştı. MoMA'nın 200 yılı aşkın süredir biriktirdiği devasa dijital koleksiyon arşivini yapay zeka algoritmalarıyla eğiten Anadol, lobideki devasa ekranda müzenin koleksiyonunun 'rüya görmesini' sağladı. Eser, anlık olarak lobideki ışık, hareket ve ses verilerine de duyarlı olarak biçim değiştiriyor, hiçbir zaman kendini tekrar etmeyen akışkan bir görsel şölen sunuyordu.

Yapay zeka sanatı, sanatçının tekil yaratıcı otoritesini sorgulatır; burada yaratım süreci insan zihni ile makine algoritmasının ortak bir ortaklığına dönüşür. Kodlar, algoritmalar ve ham veriler, ışık ve renkle boyanmış dinamik pigmentler haline gelir. Bu durum, 19. yüzyılda fotoğrafın icadının resim üzerindeki sarsıcı etkisine benzer şekilde, 21. yüzyıl sanatının sınırlarını ve 'yaratıcılık' kavramını yeniden tanımlamaktadır.

Anadol'un Los Angeles merkezli stüdyosu tarafından üretilen bu çalışmalar, makine bilincinin ve dijital hafızanın anıtsal heykelleri olarak çağdaş sanatın geleceğini temsil etmektedir.